انبوه ­سازی و فرهنگ آپارتمان­ نشینی در کازرون

طی صد سال گذشته، روند رشد روزافزون جمعیت در شهرها و معضل خدمات­رسانی مدیریت شهری به تمام نقاط شهر و از طرفی محدودیت زمین­های شهری، متصدیان امور شهری را وادار به توسعه شهر به صورت عمودی نموده است. مدل توسعه عمودی شهر یک مدل وارداتی از آمریکا و اروپا بود و مثل بسیاری از مدل­های دیگر، آن را بناچار پذیرفتیم و باز هم مثل خیلی از تکنولوژی­های دیگر، به جای اینکه پیش از مصرف کردن، عواقبش را ببینیم و ایرانی و اسلامیش کنیم آن را مصرف نمودیم و رفته رفته برای تبعاتش قانون وضع کردیم. هنوز هم مردم شهرهای کوچک ایران، به آپارتمان به چشم یک محل زندگی موقت نگاه می­کنند و ساکنان واحدهای آپارتمانی مترصد فرصتی هستند که توانایی مالی کافی برای خلاصی از این نوع زندگی و کسب آرامش در خانه­های شخصی و ویلایی حیاط­دار پیدا کنند.

انبوه ­سازی و فرهنگ آپارتمان­ نشینی در کازرون

 این مقاله در تاریخ ۱۸/۰۸/۱۳۸۸ در هفته نامه بیشاپور منتشر شده است.

 

مقدمه:

طی صد سال گذشته، روند رشد روزافزون جمعیت در شهرها و معضل خدمات­رسانی مدیریت شهری به تمام نقاط شهر و از طرفی محدودیت زمین­های شهری، متصدیان امور شهری را وادار به توسعه شهر به صورت عمودی نموده است. مدل توسعه عمودی شهر یک مدل وارداتی از آمریکا و اروپا بود و مثل بسیاری از مدل­های دیگر، آن را بناچار پذیرفتیم و باز هم مثل خیلی از تکنولوژی­های دیگر، به جای اینکه پیش از مصرف کردن، عواقبش را ببینیم و ایرانی و اسلامیش کنیم آن را مصرف نمودیم و رفته رفته برای تبعاتش قانون وضع کردیم. هنوز هم مردم شهرهای کوچک ایران، به آپارتمان به چشم یک محل زندگی موقت نگاه می­کنند و ساکنان واحدهای آپارتمانی مترصد فرصتی هستند که توانایی مالی کافی برای خلاصی از این نوع زندگی و کسب آرامش در خانه­های شخصی و ویلایی حیاط­دار پیدا کنند. اینکه مشکل تاریخی ما  ایرانیها در کار و زندگی گروهی و مسائلی از این قبیل در پیدایش نگاه فوق بی­تأثیر نیست موضوع بحث اخیر نمی­باشد و شاید بهتر باشد فقط  به کمیت و کیفیت موضوع انبوه­سازی و آپارتمان­نشینی در ایران و در پی آن در کازرون بپردازیم:

 

 انبوه­سازی:

به گفته کارشناسان، کازرون دومین شهر استان فارس از حیث تعدد ساختمان­های بلند است. این موضوع از یک زاویه قابل ستایش است و آن اینکه چرخ­های شهرنشینی کازرون روی غلطک پیشرفت افتاده و این شهر، با شتابی بیشتر از شهرهای همجوار به سمت تکامل ساختاری خود در حرکت است. اما زاویه­ای هم برای نگرانی وجود دارد و آن اینکه ساختمان­های بلند کازرون تا چه اندازه مطابق اصول معماری و مهندسی ساخته می­شوند و تا چه حد توانسته­اند آرامش و احساس مالکیت را به ساکنان خود ارزانی دارند؟

 

طرح بحث و پیشنهاد 1:

اولین موضوع قابل نقد و نظر، بحث ارتفاع ساختمان­ها در هر منطقه است. در برخی شهرها مثل شیراز، این موضوع با تعیین میزان طبقات برای هر منطقه تا حدودی و نه جامع و کامل سامان داده شده است و بعضاً هر مالک حتی بدون مراجعه به شهرداری می­داند تا چند طبقه می­تواند در ملک خود احداث کند (تعداد طبقات مجاز قابل احداث در هر کوچه یا خیابان باm2 ،m3، m4  و... مشخص می­شود). اما موضوع یاد شده در کازرون شکل دیگری دارد و تاکنون یک منطقه­بندی ارتفاعی مدون ارائه نشده است و مساله­سازتر از آن اینکه اگر عمق (تورفتگی) یک زمین از زمین مجاور و همسایه خود بیشتر باشد اجازه احداث طبقات بیشتری خواهد داشت و این موضوع را هم اینک در برخی خیابانهای کازرون(البته نه بطور فراگیر) می­توانیم مشاهده کنیم. این قانون، نظام معماری و به قول شهرسازها نظام فضایی شهر را (هر جا که اجرا شود) خدشه­دار خواهد کرد و به طبع، نیاز به بازبینی و تجدیدنظر دارد. اضافه باید کرد اینکار منجر به فروش حساب نشده تراکم در برخی نقاط شهر خواهد شد و ضمن تأثیر منفی بر ترافیک  منطقه، خدمات شهری را هم دچار اختلال می­نماید. این مطلب در بافت­های فرسوده بیش از نقاط دیگر خودنمایی می­کند و وصله­ای ناجور بر قامت سیمای شهر خواهد بود.

 

طرح و پیشنهاد 2:

طبق ضوابط مصوب نظام مهندسی بطور کلی ساختمان­های بالاتر از دو طبقه بایستی به صورت سازه­ای فلزی یا بتنی محاسبه و طراحی شوند. این کار توسط مهندس محاسب انجام شده و پس از تأیید و بازبینی توسط دفتر نظام مهندسی، اجازه اجرا پیدا می­کند. تا این جای کار همه چیز اصولی و کم­عیب و نقص است اما مشکل اصلی تازه شروع می­شود و آن اجرای ساختمان توسط مجری (مالک یا پیمانکار) است. در ساختمان­های اسکلت فلزی، عملیات جوشکاری، در ساختمان­های بتنی، عملیات آرماتوربندی و در هر دو نوع این ساختمان­ها عملیات بتن­ریزی مهمترین بخش­های اجرایی ساختمان محسوب می­شوند که اتفاقاً در هر دو مورد دچار معضل نیروی کارآمد هستیم. با فرض نظارت مستمر و به موقع ناظران شهرداری و نظام مهندسی(که با وجود نظارت بر کار ناظران توسط نظارت عالیه استان و دفتر نظام کازرون این فرض تا حدودی قابل قبول می­نماید) نیروهای جوشکار و آرماتوربند و بتن­ریز فعال در شهر، دچار یک کم­تجربگی یا بهتر بگویم دچار انحطاط تجربه هستند. به ندرت پیمانکارانی یافت می­شوند که حاضر باشند مقررات ملی ساختمان و خواسته­های ناظر را در نبود وی تمام و کمال انجام دهند. قانون نظام مهندسی برای انبوه­سازی های بالای 2000 متر مربع و بیشتر از 6 طبقه مقرر کرده است که یک مهندس مجری عملیات ساخت و ساز را اجرا و هدایت نماید اما از یک طرف این قانون هنوز اجرا نمی­شود و از طرفی تکلیف ساختمان­های با طبقات کمتر نامشخص است. پس چه باید کرد و چاره کار چیست؟ نگارنده در مورد این معضل، طرحی دارد که طبق آن طی یک هماهنگی منسجم (اما امکان­پذیر و شدنی) بین شهرداری و دفتر نظام مهندسی و سازمان فنی و حرفه­ای معضل یاد شده تا حدود زیادی برطرف خواهد شد. اینکه نیروهای مختلف اجرایی از آرماتوربند و جوشکار و بتن­ریز، بایستی تحت آموزش سازمان فنی و حرفه­ای قرار بگیرند و مجوز کار اخذ کنند و بعد هم مالکین به سراغ همین نیروهای مجوزدار بروند کاریست که مورد پیگیری نظام مهندسی واقع شده اما مشخصا تا این لحظه نتیجه اثربخشی نداشته و یا این­قدر کم اثر بوده که قابل ارائه نیست. طرح یاد شده از همین جا آغاز می­شود؛ طبق این طرح، شهرداری کازرون در نحوه ی صدور پروانه ساخت برای ساختمان­های بالای 2 طبقه تغییری اعمال می­کند و به جای صدور پروانه ساخت برای 18 ماه، پروانه را دو زمانه می­کند. یک پروانه موقت 3ماهه و پروانه­ای 15 ماهه. هر مالک پس از اخذ پروانه ساخت موقت 3ماهه شروع به ساخت آپارتمان خود می­نماید. طی این سه ماه به صورت معمول همه ی ساخت و سازها، مالک با آرماتوربند و جوشکار و بتن­ریز، هماهنگی­های لازم را انجام می­دهد و نیروهای اجرایی مشخص می­شوند. پس از سه ماه مالک موظف است پروانه ساخت خود را تمدید نماید و پروانه کار 15 ماهه دریافت نماید. در مراجعه دوم مالک به شهرداری صدور پروانه ساخت 15 ماهه وی منوط به ارائه مجوز و مدرک فنی و حرفه­ای جوشکار و آرماتوربند و بتن­ریز می­شود و این مدارک بایستی به تایید ناظر ساختمان رسیده باشند تا از جعل مدرک و یا سوءاستفاده از مدارک افراد دیگر جلوگیری شود. طبیعتاً اینجا نیاز به یک اهرم فشار است تا مالک را مجبور به مراجعه مجدد به شهرداری و اخذ پروانه دوم نماید که می­توان برای اهرم­های فشار هم فکری کرد؛ مثلاً تذکر ناظرها سر سه ماه به مالک. ضمن اینکه وقتی مالک بداند پایان کار برای ساختمانش صادر نمی­شود مگر اینکه پروانه ساخت 15 ماهه داشته باشد آن هم با تاریخ شروع حداکثر یک هفته پس از پایان اعتبار پروانه ساخت موقت 3 ماهه، حتماً به اینکار مبادرت خواهد نمود و باید اضافه کرد هیچ طرحی بی­نقص و بدون تبعات نیست، مهم این است که ببینیم از این طرح چه عایدمان می­شود و آیا مقرون به صرفه و اجرای قانون است یا خیر. در مورد اهرم­های فشار می­توان بیشتر بحث کرد و طرح را پخته­تر نمود. با این روش هم مالکین مجبور به اجرای ساختمان توسط نیروهای فنی شناسنامه­دار می­شوند هم نیروهای فنی مجبور به اخذ گواهی معتبر از سازمان فنی و حرفه­ای خواهند بود. به زعم نگارنده این طرح قابل اجراست و مختصری هماهنگی و بلکه همت از جانب شهرداری و نظام مهندسی و سازمان فنی و حرفه­ای می­طلبد. همتشان بلند باد.

 

طرح بحث و پیشنهاد 3:

پس از سال­ها یاد گرفته­ایم در سطح شهر، سطل­های زباله توزیع کنیم تا مردم مجبور نباشند زباله را در ماشین یا کیف خود تا رسیدن به یک سطل زباله پنهان کنند یا با بینشی پایین­تر زباله را در کنار کوچه و خیابان رها نمایند. کار انجام شده توسط شهرداری تا همین حد قابل ستایش است. اما اگر فرصتی داشته باشید با نگاهی ظریف­تر به سطل­های زمخت کنار آپارتمان­ها نظری بیاندازید. در کنار برخی آپارتمان­ها آنقدر زباله روی هم انباشته می­شود که به سختی می­توان سطل زباله را از بین زباله­ها تشخیص داد. در شهرهای باسابقه شهریت بالاتر و مدرن­تر (البته خارج از ایران) سطل زباله­های کنار تمام آپارتمان­ها شبیه به هم بوده و براساس تعداد ساکنین، تعداد سطل ها قابل تغییر و تنظیم است و دو سطل زباله یکی برای زباله­های بازیافتی مثل کاغذ و بطری و ... و دیگری برای آشغال­های غیر بازیافتی تعبیه شده است. اگر قرار نیست شهرداری در این زمینه مسؤولیتی داشته باشد لااقل می تواند علم و بینش این کار را به مالکین و مدیران ساختمان­ها منتقل کند، باشد که (امکانات) شهری زیباتر و هماهنگ تر داشته باشیم و ادعای مسلمانیمان پر بیراه نباشد. 

 

طرح بحث و پیشنهاد 4:

موضوعاتی از قبیل آنچه در سطور قبل شرح داده شد را حتی اگر جزء وظایف ارگان مربوطه نباشد باید توسط همان ارگان و مجموعه، فرهنگسازی شود. نصب صندوق پستی در کنار هر آپاتمان برای هر واحد مسکونی امری ضروریست و کم­کم توسط برخی ساختمان­های جدید در حال اجراست. تسریع در این کار مستلزم مساعدت و تبلیغ اداره پست است و هم خرجی برای مالک ندارد و هم دخلی برای اداره پست و نظم­دهی به امورش خواهد داشت. فراموش نکنیم قبل از اینکه خانه­هایمان و آپارتمان­هایمان سر به فلک بکشند و بزرگ شوند خودمان باید بزرگ شویم و این طرح و بحث­ها اصول و مقدمات بزرگ شدن است. پیشنهاد می­کنم شهرداری و نظام مهندسی هر ساله همه انبوه­سازان خرد و درشت کازرون را در یک گردهمایی جمع کنند و هم از معضلات و مشکلات آنان، بصورت برنامه­ریزی شده آگاه شوند هم نکات لازم را در مورد به روز کردن روش­های اجرای ساختمان و رعایت قوانین و مقررات ملی ساختمان به ایشان متذکر شوند. این گردهمایی می­تواند مکانی برای انتقال تجارب انبوه­سازان به یکدیگر و ارتقاء کیفیت ساخت و سازهای شهر شود.

 

فرهنگ آپارتمان­نشینی:

از شما مخاطب عزیزی که در حال مطالعه این مقاله هستید یک سؤال دارم. فکر می­کنید شما چندمین نفر هستید که این مقاله را می­خوانید یا چند نفر مثل شما طی یک هفته این مقاله را مرور می­کنند؟ 1000 نفر، 100 نفر، 20 نفرف 10 نفر یا تنها شما مخاطب گرامی؟ من خود تعداد شما مخاطب­های فرهنگ دوست را نمی­دانم اما به حکم تجربه بعید می­دانم تعداد خوانندگان بهترین مقالات از 100 نفر تجاوز کند. می­خواهم عرض کنم ما تکنولوژی­ها را به راحتی مصرف می­کنیم بدون اینکه بهره کافی از آن ببریم. تکنولوژی روزنامه و اطلاع­رسانی را بیش از صد سال است مصرف می­کنیم اما فقط عکس­ها و تصاویر آن را و نه محتوا و مفاهیمش را! این امر در تمام شئون زندگی ما تسری پیدا می­کند و به طبع بر همسایه­داری و (تکنولوژی) آپارتمان­نشینی هم سایه انداخته است؛ غافل از اینکه موضوع همسایه­داری با توجه به احادث متعدد از پیامبر و ائمه اطهار (ع) در دین، یک فرهنگ غنی دارد و قابلیت به روز شدن بالایی را نیز در خود دارد. غرض اینکه کاش به پیوست آپارتمان­نشینی، برخی قوانین حاکم بر آن را هم وارد می­کردیم تا نه به عنوان یک مسلمان بلکه به عنوان یک انسان، حقوق همنوعان خود را بیشتر به رسمیت می­شناختیم. به چند حدیث توجه فرمائید: امام سجاد (ع) می­فرمایند: همسایه را بر تو ده حق است: 1) در غيابش حقش را مراعات كني 2) در حضورش اكرامش نمايي 3) اگر مورد ظلم قرار گرفت ياريش دهي 4) در اسرار او تجسس نكني 5) زشتيهايش را پرده پوشي 6) اگر مطمئن شدي پذيرش نصيحت دارد او را در اموري كه به تو مربوط ميشود در پنهان نصيحت كني 7) در گرفتاريها اورا به حال خود رها نكني 8) لغزشهايش را نديده بگيري 9) گناهانش را ببخشي 10) با او محترمانه معاشرت کني.  به رسول خدا (ص) عرض شد فلان زن روزها روزه ميگيرد وشبها به نماز مي ايستد و صدقه ميدهد ولي همسايه خود را نيز با زبانش مي آزارد. حضرت فرمود:  لا خير فيها هي من اهل النار (خيري در او نيست او اهل آتش ا ست) . و البته از زاویه­ای دیگر امام کاظم (ع) می­فرمایند: ليس حسن الجوا ر كف الاذي و لكن حسن الجوار الصبر علي الاذي (همسايه داري نيكو به آزار نرسانیدن نيست بلكه همسايه داري نيكو در صبر بر آزار همسايه است).

اما این روایات، تازه مربوط به زمانیست که شما در خانه­ای مستقل سکونت داشته باشید و در مورد آپارتمان نشيني که در آن ارتباط همسایه­ها تنگاتنگ­تر بوده حالتی حساس و ظریف­تر به خود می­گیرد. مشکلات رفت و آمد در راه­پله و بلند صحبت کردن در راه­پله­ها و صدای ضبط و تلوزیون و لوازم برقی مثل رختشویی مخصوصاً در زمان­های خاص استراحت و نظافت و تمیز نگه­داشتن ساختمان و خرابی آسانسور، بدون همراهی همه ساکنان یک آپارتمان، نظم و آرامش همه را به هم خواهد ریخت. تعیین مدیر ساختمان و جلسات منظم ماهانه یا هفتگی با حضور همه همسایه­ها بسیار راهگشا بوده و حتی می­توان مدیر ساختمان را از افرادی بیرون از ساختمان انتخاب و حقوقی متعارف به وی پرداخت نمود. برخی از این قوانین را می­توان بر روی یک تابلو در ورودی ساختمان نصب کرد و همه را به رعایت آن دعوت نمود.

 

نتیجه:

بحث فوق بسیار دامنه­دار است و مجال نگارنده برای نوشتن و فرصت شما برای خواندن کوتاه، پس ادامه بحث را به ذهن و زبان فعال شما مخاطب عزیز وا می­گذارم. تنها به یک توصیه به مالکین و سازندگان آپارتمان­ها بسنده می­کنم و آن اینکه در طراحی معماری آپارتمان خود بیش از آنچه که سود مقطعی شما حکم می­کند به این موضوع عنایت داشته باشید که واحدهای یک آپارتمان باید به گونه­ای ساخته شود که خود شما حاضر باشید برای یک عمر در آن زندگی کنید و نیز به مهندسین معمار و طراحان نقشه­های معماری توصیه می­شود مالکین را راهنمایی نمایند هر چه نقشه معماری داخلی و بیرونی ساختمان زیباتر و مهندسی­تر باشد اقبال مردم حتی ساکنین خانه­های ویلایی، به خرید این نوع واحدها بیشتر خواهد بود و بر ارزش ریالی آپارتمان نیز افزوده می­شود.

منبع :هفته نامه بیشاپور